Азаматтар мұра ресімдеу, өсиет қалдыру немесе отбасылық мүлікті бөлу барысында нотариус көмегіне жиі жүгінеді. Алайда маманның жасаған әрекеті біреудің заңды құқығына нұқсан келтірсе немесе ол тиісті құжатты куәландырудан бас тартса, бұл мәселені шешудің заңмен бекітілген нақты жолы бар. «Нотариат туралы» Заңның 25-бабына сәйкес, мұндай даулар тек сот арқылы қаралады.
Шағым қандай жағдайда түседі?
Нотариус қызметін пайдаланушылар мен мүдделі тұлғалар тәжірибеде екі негізгі жағдайға тап болуы мүмкін. Біріншісі — нотариустың белгілі бір әрекетті заңсыз немесе қате жасауы. Мәселен, мұрагерлік куәлікті беру, келісімшартты бекіту кезінде тараптардың құқығы ескерілмесе, бұл нотариаттық іс-әрекетті даулауға негіз болады.
Екінші жағдай — нотариаттық іс-әрекетті жасаудан бас тарту. Азамат қажетті құжаттарды өткізгісі келгенде немесе заңды талабын орындауды сұрағанда, нотариус оны куәландырмай қойса, өтініш беруші бұл шешіммен келіспей, сотқа жүгінуге құқылы.
Сот арқылы қарау талаптары
Заңда бекітілген басты қағида — мұндай дауларды шешу құзыреті тек сот органдарына тиесілі. Нотариаттық іс-әрекеттерге немесе оларды орындаудан бас тартуға қатысты шағымдар азаматтық іс жүргізу заңнамасының нормаларына сәйкес сот өндірісінде қаралады.
Бұл ереже мынадай құқықтық салдарларды білдіреді:
- Шағым азаматтық іс жүргізу талаптарына сәйкес рәсімделуі тиіс;
- Нотариустың әрекеті немесе әрекетсіздігі заң талаптарына сәйкес пе, жоқ па деген сауалды тек сот қана құқықтық тұрғыдан бағалайды;
- Істің мән-жайын, ұсынылған құжаттардың дұрыстығын сот процесі барысында тараптар дәлелдейді.
Практикалық мәні
Отбасылық келісімдер мен мұрагерлік істерде нотариаттық құжаттар үлкен маңызға ие. Егер нотариус куәландырған құжат мүддеңізге қайшы келсе немесе ол заңды әрекетті жасаудан негізсіз тартынса, мәселені өз бетінше немесе үшінші тұлғалар арқылы шешу заңды күшке ие болмайды. Тиісті шешімді тек сот шығарады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі