Өндірістік қызмет немесе адами фактор салдарынан қоршаған ортаға тиген кез келген кері әсер бірден экологиялық залал ретінде бағаланбайды. Қазақстан Республикасының Экология кодексі бұл ұғымға нақты құқықтық шек қойып, залалды анықтаудың нақты өлшемдерін белгілейді.
Экологиялық залалдың негізгі белгілері
Заңнамаға сәйкес, табиғи орта құрамдастарының жай-күйінде тікелей немесе жанама түрде өлшенетін жағымсыз өзгерістер орын алса не олардың пайдалы қасиеттері мен тұтыну сапалары нашарласа, бұл табиғи ортаға келтірілген залал болып саналады.
Мұндай зардап келесі жағдайда толыққанды экологиялық залал деп танылады:
- Егер зақымданған табиғи ортаны ақылға қонымды уақыт аралығында ремедиация шараларынсыз (қалпына келтіру іс-шараларынсыз) өзінің бастапқы базалық жай-күйіне дейін табиғи жолмен қайта келтіру мүмкін болмаса.
Мұндағы «базалық жай-күй» — егер ортаға зақым келмегенде табиғи нысанның қандай қалыпта болатынын білдіретін көрсеткіш.
Ауаның ластануы және қорғалатын аумақтар
Экологиялық залал тікелей жергілікті сипатта ғана емес, ауқымды әсерден де туындауы мүмкін. Егер табиғи ортаға тиген жағымсыз әсер атмосфералық ауаның ластануынан немесе ластағыш заттардың бір ортадан екіншісіне ауысуынан орын алса, бұл да экологиялық залалға жатқызылады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен мемлекеттік табиғи-қорық қоры нысандары үшін заң талабы тіпті қатаң. Мұндай аймақтарда табиғи орта құрамдастарына тигізілген залал оның ауқымы мен сипатына қарамастан бірден экологиялық залал деп танылады.
Экологиялық залал мен мүліктік залалдың аражігі
Заң табиғатқа келген нұқсанның барлығын бірдей экологиялық залал деп есептемейді. Мемлекет меншігіндегі табиғи ресурстарға — жер мен топыраққа, су мен орманға, жер қойнауына, сондай-ақ жануарлар мен өсімдіктер дүниесіне залал келсе, оның сипатына мән беріледі.
Егер мемлекеттік ресурстар заңсыз пайдаланылса, тартып алынса, бүлінген немесе жойылған болса, бірақ оларда арнайы экологиялық залал белгілері болмаса, бұл жағдай мүліктік залал болып саналады. Мұндай мүліктік шығындар табиғи ресурстар туралы тиісті арнайы заңнамаға және Қазақстанның азаматтық заңнамасына сәйкес өтеледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі