Банкроттық рәсімі аяқталып, борышкердің мүлкі есебінен кредиторлармен есеп айырысу жүргізілген соң, өтелмеген берешектің тағдыры екі түрлі шешіледі. Қолданыстағы заңнама заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің жауапкершілігіне әртүрлі құқықтық салдар жүктейді: бір жағдайда міндеттеме толық тоқтатылса, екіншісінде қарыз жеке тұлғаның мойнында қалады немесе үшінші тұлғаларға ауысады.
Заңды тұлғалардың міндеттемелері қалай тоқтатылады?
Егер Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде өзгеше көзделмесе, кредиторлармен барлық есеп айырысу аяқталған соң банкрот болған заңды тұлғаның міндеттемелері тоқтатылады. Бұл — заң аясында кәсіпорынның барлық мүмкін болған мүлкі сатылып, түскен қаражат кредиторларға үлестірілгеннен кейін қалған талаптар күшін жоятынын білдіреді.
Дара кәсіпкердің банкроттығы: қандай қарыз жойылмайды?
Дара кәсіпкердің берешегін жабу тәртібі басқаша құрылған. Кредиторлармен есеп айырысу аяқталған соң кәсіпкерлік қызметке байланысты міндеттемелер, сондай-ақ заңда белгіленген тәртіппен қойылған кәсіпкерлікке қатысы жоқ талаптар тоқтатылады.
Алайда кәсіпкер мына екі жағдайда жауапкершіліктен толық құтылмайды:
- кәсіпкерлік қызметке байланысты емес кредиторлар белгіленген тәртіппен уақытында мәлімдемеген талаптар;
- банкроттың мүліктік массасынан толық көлемде өтелмей қалған талаптар.
Бұл талаптар банкроттық рәсімдері біткеннен кейін де өз күшін толық сақтайды. Кредиторлар оларды өндіріп алу үшін борышкерге енді кәсіпкер ретінде емес, жеке тұлға ретінде талап қоюға құқылы. Мұндай талаптардың көлемі борышкердің банкроттығы барысында нақты өтелген қаражат сомасына ғана азайтылады.
Үшінші тұлғалар және субсидиарлық жауапкершілік
Банкроттық барысында өтелмей қалған берешек автоматты түрде жабылып қалмайтын тағы бір жағдай бар. Егер сот шешімімен белгілі бір тұлғаға субсидиарлық жауапкершілік жүктелсе, борышкер орындамаған міндеттемелерді сол тұлға өтеуге міндетті болады.
Мұндай міндет өзіне қатысты кредиторлар талаптарының сомасын өндіріп алу туралы сот шешімі заңды күшіне енген адамға жүктеледі. Төленуге тиіс сома көлемі заңның 11-бабының 4-тармағы мен 96-бабының 3-тармағында көрсетілген ережелер бойынша нақтыланады. Сондықтан кәсіпорынның банкрот деп танылуы субсидиарлық жауапқа тартылған кінәлі тұлғаларды қарыздан құтқармайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі