Жер қойнауын пайдалану құқығын жүзеге асыру, өзгерту немесе тоқтату барысында туындайтын келіспеушіліктер Қазақстан Республикасының заңдары мен еліміз ратификациялаған халықаралық шарттар аясында шешіледі. Табиғи ресурстарды игеру саласындағы кез келген құқықтық қатынас мемлекет пен инвестордың мүддесін тікелей қозғайтындықтан, туындаған талас-тартыстарды қараудың нақты құқықтық тетіктері белгіленген.
Жалпы дауларды қараудың құқықтық негізі
Кодекс нормасына сәйкес, жер қойнауын пайдалану құқығына қатысты кез келген өзгеріс немесе оны тоқтату туралы мәселелер ұлттық заңнама талаптарына сүйенеді. Егер Қазақстан Республикасы тиісті халықаралық шарттарды ратификациялаған болса, дауды реттеуде сол құжаттардың да ережелері қолданылады. Бұл қағида жер қойнауын игеру үдерісінің барлық кезеңінде заң үстемдігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Күрделі жобалар бойынша дауларды шешу ерекшелігі
Көмірсутектерді барлауға және өндіруге немесе өндіруге арналған күрделі жобалар бойынша келісімшарт шеңберінде туындаған даулар үшін заңда жеке арнайы тәртіп көзделген. Бұл санаттағы мәселелерді қарау алаңын таңдау құқығы жер қойнауын пайдаланушыға беріледі. Мұндай таңдау келісімшарттың талаптарына сәйкес жүзеге асырылуға тиіс.
Жер қойнауын пайдаланушы күрделі жобалар бойынша дауды шешудің келесі жолдарын таңдай алады:
- Қазақстан Республикасының соттарында қарау;
- Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық сауда құқығы жөніндегі комиссиясының (ЮНСИТРАЛ) төрелік регламентіне сәйкес Қазақстан аумағындағы, соның ішінде «Астана» халықаралық қаржы орталығындағы (АХҚО) төрелікте қарау;
- ЮНСИТРАЛ регламенті бойынша Қазақстан Республикасынан тысқары жердегі төрелік сотқа жүгіну.
Келісімшарт талаптарының маңызы
Күрделі көмірсутек жобаларында төрелікті немесе сотты таңдау мүмкіндігі келісімшартта бекітілген талаптармен тікелей байланысты. Тараптар ықтимал даулардың қай инстанцияда және қандай регламент бойынша қаралатынын келісімшарт жасасу сатысында нақтылап алуы қажет. Төрелік орталығының орналасқан жері мен қарау тәртібі заң аясында алдын ала айқындалған жағдайда, туындаған дауды созбалаңға салмай, тиімді шешуге мүмкіндік туады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі