Жұмыс орнындағы құқық пен қауіпсіздік талаптары қағаз жүзінде ғана қалмауы үшін мемлекеттік бақылау тетігі жұмыс істейді. Еңбек қатынастарында тараптардың бірі әлсіз, екіншісі ықпалды болып келетіні белгілі. Осы тепе-теңдікті сақтауда мемлекеттік еңбек инспекциясы шешуші рөл атқарады.
Инспекция қызметі қандай қағидаттарға сүйенеді?
Еңбек заңнамасына сәйкес, мемлекеттік еңбек инспекциясының жұмысы ең алдымен жұмыскерлердің құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуге, сақтауға және қорғауға бағытталған. Бұл орган өз өкілеттігін жүзеге асыру барысында бес бірдей іргелі талапты басшылыққа алады:
- Заңдылық — әрбір әрекет пен шешім тек заң аясында қабылданады;
- Объективтілік — мән-жайлар біржақты емес, нақты айғақтар негізінде сараланады;
- Тәуелсіздік — сыртқы қысымсыз, дербес шешім шығарылады;
- Жариялылық — қызметтің қоғамға ашықтығы қамтамасыз етіледі;
- Құқықтар мен бостандықтарды құрметтеу, сақтау және қорғау — бақылау органдарының басты бағдары адам мүддесі болып қала береді.
Бұл ұстанымдар инспекторларға жұмыс берушінің мәртебесіне немесе кәсіпорын ауқымына қарамастан, әділ баға беруге міндеттейді.
Еңбек инспекциясының негізгі міндеттері
Мемлекеттік еңбек инспекциясының жұмыс өрісі заңмен бекітілген нақты үш міндеттен тұрады:
- Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының сақталуын мемлекеттік бақылауды қамтамасыз ету;
- Қауіпсіз еңбек жағдайларына құқықты қоса алғанда, жұмыскерлердің құқықтары мен бостандықтарының сақталуын және қорғалуын қамтамасыз ету;
- Еңбек заңнамасының мәселелері бойынша жұмыскерлердің, жұмыс берушілер мен олардың өкілдерінің жолданымдарын қарау.
Қауіпсіз еңбек жағдайы — адамның өмірі мен денсаулығына тікелей байланысты мәселе. Сондықтан жұмыс орнындағы қауіпсіздік ережелерінің орындалуы ерекше бақылауға алынады.
Азаматтар мен жұмыс берушілер үшін бұл нені білдіреді?
Инспекция тек жұмыскердің ғана емес, жұмыс берушінің немесе олардың өкілдерінің де заң шеңберіндегі жолданымдарын қарауға міндетті. Еңбек құқығының бұзылуына тап болған жұмыскер де, нормаларды қолдануға қатысты сұрағы бар жұмыс беруші де осы органға ресми түрде жүгіне алады.
Аталған нормаға заңнамалық түзетулер қабылданған және олар белгіленген мерзімде күшіне енеді. Еңбек даулары мен тәуекелдердің алдын алу үшін тараптар заңда бекітілген осы негізгі қағидаттар мен бақылау бағыттарын білгені жөн.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі