Жұмыскердің орташа жалақысын дұрыс анықтау — еңбек қатынастарындағы кепілдіктер мен тиісті өтемақыларды әділ төлеудің негізі. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі орташа жалақыны есептеудің бірыңғай негіздерін бекітіп, оны анықтаудың нақты кезеңі мен есепке алынатын төлемдер шеңберін белгілейді.
Есеп айырысу кезеңі және жұмыс өтілі
Орташа жалақыны есептеудің базалық ережесі бойынша, тиісті төлемді жүргізуге негіз болатын оқиғаның алдындағы күнтізбелік он екі ай ресми есеп айырысу кезеңі саналады. Бұл мерзім соңғы бір жыл ішіндегі жұмыскердің табыс деңгейін объективті бағалауға мүмкіндік береді.
Егер азамат кәсіпорында күнтізбелік он екі айдан аз уақыт қызмет етсе, орташа жалақы оның іс жүзінде нақты жұмыс істеген уақытына сәйкес айқындалады. Сонымен қатар заңнама ұжымдық шарт арқылы есеп айырысудың басқа да кезеңдерін бекітуге жол береді. Мұндай ерекше тәртіп тек бір шартпен — жұмыскердің жағдайын заңда көрсетілген деңгейден нашарлатпаған жағдайда ғана қолданылуы мүмкін.
Есепке кіретін төлемдер және жұмыс уақыты
Орташа жалақы бекітілген бес күндік немесе алты күндік жұмыс аптасына қарамастан, тиісті кезеңдегі орташа күндік немесе сағаттық табыс негізінде есептеледі. Басты талап — есептеу тек нақты істелген уақыт үшін ғана жүргізілуге тиіс.
Табысты есептеу барысында жұмыскердің тек лауазымдық жалақысы емес, сонымен бірге мына төлемдер де толық ескеріледі:
- еңбек жағдайларына байланысты белгіленген қосымша ақылар;
- кәсіби біліктілігі мен міндеттері үшін тағайындалған үстемеақылар;
- жұмыс нәтижесі бойынша берілетін сыйлықақылар;
- ұйымдағы еңбекке ақы төлеу жүйесінде қарастырылған тұрақты сипаттағы басқа да ынталандырушы төлемдер.
Бірыңғай тәртіпті реттеу
Еңбек кодексінде көзделген орташа жалақы төленетін барлық оқиғалар үшін ортақ талаптар күшінде болады. Осыған байланысты нақты тетіктер мен бірыңғай есептеу ережесін еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді. Бұл норма жұмыс берушілердің есеп-қисапты өз бетінше бұрмалауына жол бермей, барлық жұмыскер үшін тең құқықтық кепілдік қалыптастырады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі