Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеуден бас тарту — өтініш беруші ұсынған құжаттардың немесе мүлікке байланысты мән-жайлардың заң талаптарына сәйкес келмеуіне байланысты қабылданатын ресми шешім. Тіркеуші орган құжаттарды жайдан-жай қайтармайды, оған заңда нақты бекітілген мән-жайлар негіз болады.
Тіркеуден бас тартуға қандай жағдайлар себеп болады?
Мемлекеттік тіркеуден бас тарту құқықтық қатынас субъектілері мен объектілерінің заңға сай келмеуінен немесе құқықтың туындау, өзгеру және тоқтатылу негіздерінің бұзылуынан туындайды. Тіркеуші орган мынадай жағдайларда құқықты рәсімдеуден бас тартады:
- ұсынылған құжаттардың нысаны мен мазмұны заңнама талаптарына сай келмесе;
- тіркеу тоқтатыла тұрған кезеңде қажетті құжаттар толық тапсырылмаса;
- тіркеуді тоқтата тұруға себеп болған мән-жайлар белгіленген мерзімде жойылмаса;
- тіркеуге кедергі келтіретін ауыртпалықтар болса;
- заңды күшіне енген сот актісі тіркеуге тыйым салса немесе бұрын туындаған құқық ол кезде қолданыста болған заңға қайшы келсе;
- құрылыс объектілерінің талаптарға сай еместігі туралы жергілікті сәулет және қала құрылысы немесе сәулет-құрылыс бақылау органдарынан тиісті ақпарат түссе;
- өтініш беруші жаппай қырып-жою қаруын таратуды немесе терроризм мен экстремизмді қаржыландырумен байланысты ұйымдар мен тұлғалар тізбесіне енгізілген болса (сот шешімімен тәркіленген не өндіріп алынған мүлікті қоспағанда);
- мемлекеттік ислам арнайы қаржы компаниясына тиесілі мүлікке құқықтарды тіркеуге өтініш түскенде (мемлекеттік меншік құқығы мен мемлекеттік жалдау құқығын тіркеу жағдайларын қоспағанда).
Қандай ауыртпалықтар тіркеуге кедергі болмайды?
Жалпы ереже бойынша, мүлікте тіркеуді болғызбайтын ауыртпалықтың болуы бас тартуға негіз саналады. Алайда заң кейбір жағдайларда ауыртпалық болса да, құқықты тіркеуге тікелей рұқсат береді.
Атап айтқанда, мүлік мұрагерлік тәртібімен өткенде, борышкердің мүлкін басқару құқығы оңалту не банкроттықты басқарушыға ауысқанда тіркеу жүргізіледі. Сондай-ақ ортақ мүліктегі үлеске құқық рәсімделгенде, құқық иеленушінің мәліметтері өзгергенде, пайдалану құқығы түріндегі ауыртпалығы бар мүлік ауысқанда немесе жер учаскесін мақсаты бойынша пайдалану және бұзушылықты жою туралы нұсқама түріндегі ауыртпалығы бар жерге құқық өткенде тіркеуден бас тартылмайды.
Сонымен бірге нысанның бөлінуіне немесе нысаналы мақсатының өзгеруіне әкеп соқпайтын сәйкестендіру сипаттамалары өзгергенде және кепіл сомасының өсуіне әкелмейтін шарт талаптары жаңарғанда да тіркеуге жол беріледі. Егер осындай ауыртпалықтары бар мүлікке құқықтың ауысуы тіркелсе, тіркеуші орган өтініш берілген күннен бастап жеті жұмыс күні ішінде кепіл ұстаушыға не шектеу қойған уәкілетті органға бұл туралы хабарлауға міндетті.
Бас тарту туралы шешім қалай хабарланады?
Тіркеуден бас тартылған жағдайда құжаттарды қабылдау туралы құжаттамаға себептері көрсетілген арнайы белгі қойылады. Тіркеуші орган мемлекеттік тіркеудің аяқталу мерзімінен кешіктірмей, өтініш берушіге құжаттың күні мен тіркеу нөмірін, бас тарту себептерін нақты көрсете отырып хабарлама жолдайды.
Цифрлық тіркеу кезінде электрондық цифрлық қолтаңбамен куәландырылған хабарлама бірыңғай нотариаттық цифрлық жүйеге және тараптардың электрондық мекенжайларына жіберіледі. Ал қолма-қол ақшасыз есеп айырысумен жай жазбаша нысанда жасалған мәмілелерде аталған хабарлама тиісті екінші деңгейдегі банкке немесе Ұлттық пошта операторына жолданады. Жазбаша хабарламалар мен құжат көшірмелері міндетті түрде тіркеу ісінде сақталады.
Өтініш берушінің келесі қадамы
Бас тарту туралы хабарлама алған тұлғаның алдында екі түрлі шешім бар. Егер тіркеуші органның шешімі негізсіз деп есептелсе, заңнамада белгіленген тәртіппен оған шағым жасауға болады.
Егер бас тартуға нақты бір құжаттың жетіспеуі немесе қате толтырылуы себеп болса, өтініш беруші бұл кемшіліктер мен кедергі келтірген мән-жайларды толық жойып, тіркеуге қайтадан өтініш бере алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі