Жауапкершілігі шектеулі серіктестік құрамынан шыққан қатысушының үлесі серіктестіктің өзіне өткенде, бұл актив кәсіпорын балансында шектеусіз уақыт бойы өзгеріссіз тұра бермейді. Заң бойынша серіктестіктің қатысушы үлесін сатып алуы оны қалған қатысушыларға қайта ұсыну, үшінші тұлғаға иеліктен шығару немесе жарғылық капиталды азайту арқылы жою сияқты нақты корпоративтік әрекеттерді талап етеді.
Серіктестік қатысушының үлесін тараптардың өзара келісімі бойынша немесе заңнамада белгіленген өзге де негіздермен сатып алған кезде, ең алдымен қалған серіктестердің құқығы мен баланстағы үлестің заңдық мәртебесі реттелуі тиіс.
Басқа қатысушыларға үлесті ұсыну және бөлу тәртібі
Серіктестік қатысушы үлесін өз иелігіне қабылдаған соң, оны басқа қатысушыларға сатып алуды ұсынуға міндетті. Бұл ретте сату бағасы серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысының шешімімен белгіленеді.
Босаған үлесті сатып алуға қатысты мынадай талаптар қолданылады:
- Үлесті бара-бар бөлу: егер үлесті сатып алуға бірнеше қатысушы ниет білдірсе, ол олардың жарғылық капиталдағы қолданыстағы үлестерінің мөлшеріне пропорционалды түрде бөлінеді;
- Үлестерді қосу: қатысушының жаңадан сатып алған үлесі оған бұған дейін тиесілі болған үлес көлеміне қосылады;
- Шекті көлемді сақтау: сатып алу нәтижесінде бір қатысушының үлесі заңда немесе құжаттарда серіктестіктің бір қатысушысына тиесілі болуы мүмкін деп бекітілген шектеуден асып кетпеуі керек.
Қатысушылар бас тартқандағы екі жол: өтеу немесе үшінші жаққа сату
Шығып кеткен қатысушының серіктестік сатып алған үлесін қалған қатысушылар сатып алудан бас тартса немесе ниет білдірмесе, серіктестік алдында екі нақты құқықтық жол бар.
Бірінші негізгі жол — жарғылық капиталды азайту. Үлес жарғылық капиталды тиісінше азайту және қалған қатысушылардың жарғылық капиталдағы үлестерін қайта есептеу арқылы өтеледі, яғни қолданыстан шығарылады.
Екінші баламалы жол — үлесті сыртқа сату. Жалпы жиналыстың шешімі бойынша серіктестік үлесті өтеудің орнына оны өз атынан үшінші тұлғаға сатуға құқылы. Бұл шешім кәсіпорынға жаңа инвестор немесе серіктес тартуға мүмкіндік береді.
Баланстағы үлеске дивиденд есептелмейді
Шығып кеткен қатысушыдан серіктестікке ауысқан үлестің құқықтық табиғаты өзгеше. Заң бұл актив бойынша кіріс бөлуге қатысты қатаң шектеу қояды: үлес өтелгенге дейін немесе басқа қатысушыға я болмаса үшінші тұлғаға сатылғанға дейін оған ешқандай жағдайда дивидендтер есептелмейді.
Бұл ереже серіктестік қаражатының негізсіз қайта айналымға түсуіне немесе қатысушылар арасындағы қаржылық тепе-теңдіктің бұзылуына жол бермейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі