Қазақстанда көмірсутектерді игеру тек шикізат өндірумен шектелмейді; заңнама жер қойнауын пайдаланушыларға кадрларды оқыту, ғылым мен цифрландыруды қаржыландыру және өңірлердің инфрақұрылымын дамыту бойынша нақты талаптар қояды. «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекстің 129-бабы осы бағыттағы жыл сайынғы міндетті қаржыландырудың көлемі мен тәртібін белгілейді.
Қаржыландыру талабы қашан басталады?
Жалпы ережеге сәйкес, көмірсутектерді өндіру кезеңіндегі міндеттемелер өндіру кезеңінің екінші жылынан бастап жыл сайын орындалуға тиіс. Алайда бұл мерзім барлық жер қойнауын пайдаланушылар үшін бірдей емес.
Егер жер қойнауын пайдаланушы көмірсутектерді өндіруге арналған үлгілік келісімшартқа сәйкес әзірленген жаңа редакциядағы келісімшарт жасасқан болса (Кодекстің 120-бабының 10-тармағы тәртібімен), аталған барлық міндеттемелер өндіру кезеңінің алғашқы жылынан бастап қолданылады.
Оқыту, ғылым және цифрландыру бағыттары
Жер қойнауын пайдаланушы өткен жылдың қорытындысы бойынша көмірсутектерді өндіру үшін шеккен шығындарының негізінде екі негізгі бағытты қаржыландырады:
- Қазақстандық кадрларды оқыту: алдыңғы жылғы өндіру шығындарының 1 пайызы мөлшерінде жүзеге асады. Тәртіп көмірсутектер саласындағы және білім беру саласындағы уәкілетті органдардың бірлескен шешімімен бекітіледі.
- Ғылым және цифрландыру жобалары: алдыңғы жылғы өндіру шығындарының 1 пайызы мөлшерінде бағытталады. Бұл қаражат көмірсутектер және ғылым органдары айқындаған тәртіппен ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық немесе тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға, сондай-ақ ақпараттандыру органымен бірлесе белгіленген цифрландыру жобаларына бөлінеді.
Өңірді дамыту және сарқылып жатқан кен орындары
Келесі міндет — өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуын және оның инфрақұрылымын қаржыландыру. Мұнда аударым алдыңғы жылдың қорытындысы бойынша келісімшарт шеңберіндегі инвестициялардың 1 пайызы мөлшерінде есептеледі.
Бұл шығыстар құрамына жергілікті әлеуметтік инфрақұрылым объектілерін дамыту мен қолдау, әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілеріне көмек көрсету, сондай-ақ мемлекеттік бюджетке осы мақсаттарға арнайы аударылатын қаражат кіреді.
Егер келісімшарт сарқылып жатқан кен орнына қатысты болса және инвестициялық міндеттемелер орындалған жағдайда, өңірді дамыту осы кен орнын әзірлеуге көзделген қосымша инвестициялардың пайдаланылмаған қалдығы шегінде қаржыландырылады. Сарқылып жатқан кен орындары бойынша бұл қаражат тікелей мемлекеттік бюджетке аударылады.
Артық төленген қаражаттың есебі
Көмірсутек өндіруші заңда бекітілген 1 пайыздық минимумнан артық қаржы бөлген жағдайда, ол қаражат есептен шығарылмайды. Заң бойынша осы бап аясында артық орындалған қаржыландыру көлемі келесі жылы тиісті міндеттемелерді өтеу есебінен толық ескеріледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі