Атқарушылық іс жүргізу барысында борышкерге тиесілі жылжымайтын нысан анықталғанымен, оған меншік немесе өзге де заттық құқықтардың уақытылы тіркелмеуі жиі кездеседі. Мұндай мүлікті заңдастырып, ресми есепке қоймайынша, оны аукцион арқылы өткізу мүмкін емес. Заңнама сот орындаушысына бұл кедергіні сот ұсынысы арқылы шешудің нақты тетігін қарастырған.
Құқықтар ресімделмеген кезде сот орындаушысы не істейді?
Борышкердің жылжымайтын мүлкінен өндіріп алу шаралары басталғанда, оның меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқықтары мемлекеттік тіркеуден өтпегені белгілі болуы мүмкін. Сондай-ақ аталған нысанның кадастрлық және техникалық есепке алу (түгендеу) жұмыстары мүлдем жүргізілмеген немесе аяғына дейін жеткізілмеген жағдайлар да осы ережеге бағынады.
Мұндай жағдайда сот орындаушысы сотқа тиісті ұсыныс жолдайды. Сот өз кезегінде борышкерге немесе тіркеуші органға мынадай міндеттерді жүктейді:
- жылжымайтын мүлік нысанын кадастрлық және техникалық есепке алу жөніндегі жұмыстарды орындау немесе аяқтау;
- құқықтарды мемлекеттік тіркеуге қажетті әрекеттерді жасау;
- есепке алу мен мемлекеттік тіркеу нәтижесінде әзірленген құжаттарды табыс ету.
Құжаттандыру шығындары қалай өтеледі?
Техникалық түгендеу жұмыстарын жүргізу, кадастрлық есепке қою және мемлекеттік тіркеу рәсімдері белгілі бір шығындарды талап етеді. Заң талабына сәйкес, бұл әрекеттерге жұмсалған барлық қаражат атқарушылық әрекеттерді жасау жөніндегі шығыстар санатына жатқызылады.
Демек, тіркеу мен рәсімдеу шығындары іс жүргізу аясындағы міндетті өндіріп алу шығындары ретінде есептеліп, түптеп келгенде борышкердің мойнына жүктеледі.
Тараптар үшін практикалық мәні
Борышкер құжаттарын әдейі рәсімдемей, мүлкін өндіріп алудан жасыруға тырысса да, бұл әдіс атқарушылық өндірісті тоқтата алмайды. Сот орындаушысы сот арқылы тіркеуші органға міндет жүктей отырып, мүлікті заңды айналымға енгізуге құқылы.
Өндіріп алушы үшін бұл норма жылжымайтын мүлікті құқықтық жағынан толық тазартып, кейіннен оны ашық аукционда заңды түрде сатуға және қарызды өндіруге мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі