Жерді ерекше шарттармен пайдалану аймақтары — халықтың қауіпсіздігін қорғау және өндірістік, көліктік, инженерлік нысандардың қалыпты жұмысын қамтамасыз ету үшін белгіленетін арнайы аумақтар. Бұл жерлерде сол аймақтың мақсатына қайшы келетін немесе қауіп төндіретін кез келген қызмет түріне заң бойынша тікелей шектеу қойылады немесе толық тыйым салынады.
Азаматтар мен заңды тұлғалар мұндай аумақта жер телімі болған жағдайда қандай шектеулер бар екенін және меншік құқығы қалай қорғалатынын нақты білуі тиіс.
Қандай аумақтар ерекше пайдалану аймағына енеді?
Қазақстан Республикасының Жер кодексі бойынша бұл санатқа негізінен адам өміріне қауіп төндіретін табиғи ошақтар мен стратегиялық инфрақұрылым нысандарының маңы жатады:
- өнеркәсіп орындарының санитарлық-қорғау аумақтары;
- темір жолдар мен автомобиль жолдарының бөлінген белдеуіне іргелес орманды қорғау белдеулері;
- сейсмикалық, сел және көшкін қаупі бар, сондай-ақ тектоникалық жарылым аймақтары;
- бас саға құрылыстарын және су ресурстарын қорғау аймақтары;
- әуеайлақ маңындағы аумақтар;
- магистральды құбырлар, электр, жылу желілері, байланыс және радио жүйелерінің күзет аймақтары;
- газбен жабдықтау жүйелері мен жерүсті ғарыш инфрақұрылымы нысандарының күзет аумақтары (зымырандардан бөлінетін бөлшектер құлайтын орындарды қоспағанда);
- әскери полигондар, арсеналдар, қоймалар мен тыйым салынған аймақтарға іргелес аумақтар, сондай-ақ арнаулы мемлекеттік органдар пайдаланатын және қылмыстық-атқару жүйесі мекемелеріне шектес жерлер.
Жер телімі меншік иесінен тартып алына ма?
Ерекше шарттармен пайдаланылатын аймаққа енген жер телімдері далада немесе елді мекенде арнаулы белгілермен көрсетіледі. Басты құқықтық кепілдік — аталған мәртебе жерді мемлекет мұқтажына мәжбүрлеп алып қоюға автоматты түрде негіз болмайды.
Заңда тек бір ғана нақты ерекшелік бекітілген: бас саға құрылыстарын күзету аймағының бірінші белдеуіндегі жерлер ғана алынып қойылуы мүмкін. Ал қалған күзет аумақтарында, соның ішінде қылмыстық-атқару жүйесі мекемелеріне іргелес жатқан жер телімдерінде жер учаскесінің иелері мен пайдаланушылары өз меншігінен айырылмайды. Тек оларға аймақтың қауіпсіздік талаптарына сәйкес құрылыс жүргізуге немесе шаруашылықпен айналысуға қатысты белгілі бір шектеулер қолданылады.
Шекаралар мен пайдалану тәртібін кім белгілейді?
Ерекше пайдалану аймақтарының нақты шекарасы мен олардың ішіндегі арнайы құқықтық режим нормаларға және жобалау-техникалық құжаттамаға сүйене отырып айқындалады. Бұл шешімді жерді меншікке немесе жер пайдалануға беру туралы қаулы қабылдаған тиісті мемлекеттік орган бекітеді.
Ал қылмыстық-атқару жүйесінің мекемелеріне қатысты аймақтардың шекарасы мен жерді пайдалану режимі заңнамаға сәйкес, мекеменің негізгі қоршауынан кемінде елу метр қашықтықта орнатылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі