Өндірісте немесе кеңседе қауіпсіз еңбек ортасын құру — жұмыс берушінің еркіндегі шаруа емес, заңмен жүктелген тікелей міндеті. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің 182-бабы жұмыс берушінің еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы өкілеттіктері мен жауапкершілік көлемін нақты белгілейді.
Жұмыс берушіге берілген заңды құқықтар
Заң талабы бойынша кәсіпорын жетекшісі тек міндеттермен шектелмейді, өндірістік тәртіпті бақылауға мүмкіндік беретін нақты құқықтарға да ие. Ол жұмыс орнында қауіпсіз жағдай туғызуға атсалысқан және тиімді ұсыныс енгізген жұмыскерлерді өз бетінше ынталандыра алады.
Сонымен қатар жұмыс берушінің мынадай заңды әрекеттерге құқығы бар:
- жұмыскерден қауіпсіз еңбек нормаларын бұлжытпай орындауды талап ету;
- қауіпсіздік ережелерін бұзған қызметкерді белгіленген тәртіппен жұмыстан шеттету және оған тәртіптік жаза қолдану;
- заңнамада немесе жұмыс берушінің актісінде көзделген реттерде қызметкерлерді өз қаражаты есебінен профилактикалық медициналық тексеруге жіберу.
Кәсіптік тәуекелді бағалау және қызметкерлерді оқыту
Жұмыс беруші өндірістегі кәсіптік тәуекелдерге бағалау жүргізіп, қауіпті азайту немесе толық жою үшін құрал-жабдықтар мен технологиялық процестерді барынша қауіпсіз түрлеріне ауыстыруға тиіс. Бұған қоса, өз қаражаты есебінен ұжымды қауіпсіз жұмыс құжаттарымен қамтамасыз етуі, нұсқау беруі және олардың білімін тексеруі шарт.
Басшылар мен еңбек қауіпсіздігіне жауапты мамандар кәсіби біліктілікті арттыратын ұйымдарда кемінде үш жылда бір рет арнайы оқудан өтіп, білімін тексертуге міндетті. Мұндай оқыту жұмыс беруші бекіткен тізім бойынша және уәкілетті орган айқындаған тәртіппен ұйымдастырылады.
Санитариялық қамтамасыз ету және медициналық қарап-тексеру
Жұмыс берушінің еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы негізгі міндеттерінің бірі — қызметкерлерді тиісті жағдаймен қамту. Ұйым жетекшісі уәкілетті орган бекіткен нормаларға сай арнайы киім мен аяқкиімді беріп, оларды тазалау мен жөндеуді қамтамасыз етуге міндетті. Сондай-ақ жұмыскерлер жеке әрі ұжымдық қорғаныш құралдарымен, жуу-дезинфекциялау заттарымен, дәрі қобдишасымен, қажет болса сүтпен немесе емдік-диеталық тағам өнімдерімен тегін жабдықталады.
Бұдан бөлек, мынадай қорғаныс талаптары қатаң сақталуы керек:
- әйелдер мен 18 жасқа толмағандардың өздері үшін белгіленген шекті нормадан асатын ауыр заттарды тасуына немесе қолмен жылжытуына жол бермеу;
- заңнама мен ұжымдық шартта қарастырылған жағдайларда, еңбек жағдайы өзгергенде немесе кәсіптік ауру белгілері байқалғанда, қызметкерлерді міндетті мерзімдік тексерулер мен ауысым алдындағы медициналық куәландырудан өз есебінен өткізу.
Өндірістік қауіпсіздік пен сақтандыру кепілдіктері
Жұмыс беруші еңбекті қорғауды басқару жүйесін енгізіп, пайдаланыстағы барлық негізгі қорларды — ғимараттар мен құрылыстарды, машиналар мен көліктерді, өзге де құралдарды қолданыстағы қауіпсіздік нормаларына сай ұстауға борышты. Өндірістік нысандар жұмыскерлер өкілдерінің қатысуымен кемінде бес жылда бір рет еңбек жағдайлары бойынша мерзімдік аттестаттаудан өткізіледі.
Заң жұмыскерді қызметтік міндеттерін атқару кезінде болатын жазатайым оқиғалардан міндетті түрде сақтандыруды талап етеді. Сақтандыру шарты жасалғаны жөніндегі мәлімет еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органға белгіленген тәртіппен жіберілуі тиіс. Өндірістік жарақат пен кәсіптік ауру орын алса, оны тіркеу, есепке алу, талдау және тергеп-тексеру жұмыс берушінің жауапкершілігінде. Авариялық ахуал туындаған кезде жарақаттайтын факторлардың өзге адамдарға таралуын тоқтату үшін жедел шаралар қабылдануы қажет.
Сонымен бірге, кәсіпорын мемлекеттік еңбек инспекторларының нұсқамалары мен қорытындыларын толық орындауға, сондай-ақ уәкілетті орган мен жұмыскерлер өкілдерінің жазбаша сұрауы бойынша мониторинг мәліметтерін тоқсанына бір рет ұсынуға міндеттеледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі