Жұмыс беруші қызметкердің табысынан кез келген соманы өз қалауынша кесіп тастай алмайды. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде қызметкердің жалақысынан қаражат ұстап қалудың нақты шектеулері мен негіздері белгіленген.
Заң талабы бойынша жұмыскердің жалақысынан ұстап қалу сот шешіміне сай, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдары мен аталған Кодексте тікелей көзделген жағдайларда ғана жүргізіледі.
Жұмыс беруші актісі негізінде ақша қашан ұсталады
Жұмыскердің өзі жұмыс істейтін ұйым алдында берешегі туындаған кезде, жұмыс беруші қызметкерге хабардар ете отырып, шығарылған ішкі акті негізінде тиісті қаражатты жалақыдан ұстап қала алады. Бұл тәртіп келесі нақты жағдайларға қолданылады:
- іссапарға байланысты берілген, бірақ жұмсалмаған әрі уақтылы қайтарылмаған, сондай-ақ іссапар шығыстарын растайтын құжаттар тапсырылмаған ақшалай сомаларды өтеу кезінде;
- оқыту шарты болған жағдайда, еңбек шарты мерзімінен бұрын бұзылса, оқуға кеткен шығындарды жұмыс істелмеген уақытқа пропорционалды түрде өтеу үшін;
- жалақы есебінен қызметкерге алдын ала берілген, бірақ жұмыспен өтелмеген авансты қайтару үшін;
- жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысын ауыстыру немесе қызметкерді демалыстан кері шақыртып алу жағдайында (Кодекстің 95-бабының 3-тармағындағы ерекшелікті қоспағанда).
Аталған тізімнен бөлек басқа да берешектер туындаса, жұмыс беруші актісімен ұстап қалу тек жұмыскердің жазбаша келісімі болғанда ғана заңды саналады.
Жалақыдан ұстап қалудың ең жоғарғы шегі
Қызметкердің жалақысынан бірнеше атқарушылық парақ бойынша берешек өндірілгенде де, сондай-ақ заң мен осы бапта көрсетілген басқа жағдайларда да ай сайынғы жалпы ұстап қалу көлеміне қатаң шектеу қойылған.
Атап айтқанда, ай сайын ұстап қалынатын ақшаның жалпы мөлшері жұмыскерге тиесілі жалақы сомасының елу пайызынан (50%) аспауға тиіс. Бұл норма азаматтың материалдық жағдайын қорғап, табысының кемінде жартысын өзінде қалдыруға кепілдік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі