Құрылыс саласында мердігер мен тапсырыс беруші арасындағы қатынастар өзара міндеттемелерге негізделеді. Қазақстан Республикасының Құрылыс кодексі бас мердігер мен мердігерге өз мүддесін қорғау тетіктерін берумен қатар, нысанның сапасы мен қауіпсіздігіне тікелей жауапкершілік жүктейді.
Шартты бұзу және қаржылық талаптар қою құқығы
Мердігер тапсырыс берушіден жұмысты кедергісіз жүргізуге қажетті жағдай жасауды және барлық рұқсат құжаттарын толық ұсынуды талап етуге құқылы. Егер тапсырыс беруші бұл талаптарды екі ай бойы орындамаса, мердігер құрылыс мердігерлігі шартын бұзуды талап ете алады.
Сонымен бірге мердігердің құқықтық қорғанысы келесі жағдайларда күшейтілген:
- Құрылыс мерзімі бір жылдан асатын жобаларда қаржыландыру алты ай бойы тоқтаса немесе бекітілген кестеге сай келмесе, шартты тоқтатуға болады;
- Жұмыстың мәжбүрлі тұрып қалуы, мерзімнің ауысуы немесе жұмыс құнының артуы салдарынан туындаған қосымша шығыстар мен залалдарды өтетуге жол беріледі;
- Өзіне байланысты емес себептермен құрылыс құны сметадан кемінде 10 пайызға асып кеткен жағдайда, сметаны қайта қарауды талап ету құқығы қарастырылған;
- Жобалау-сметалық құжаттамада қателіктер анықталғанда, оны мердігердің өзі әзірлетпеген болса, кемшілікті жоюға жұмсалған ақылға қонымды шығыстарды өндіріп алуға болады;
- Заңнамада немесе шартта көзделген мөлшерде аванс пен кепілақы талап ету құқығы беріледі.
Сапасыз материалдар мен қосымша жұмыстардан бас тарту
Тапсырыс беруші ұсынған материалдар, құрал-жабдықтар немесе техникалық құжаттама жарамсыз әрі сапасыз болса, мердігер жұмыстан бас тартуға және шарттың тоқтатылуынан туған шығынды өтетуге құқылы. Мұндай қауіп нысан нәтижесінің беріктігіне немесе уақтылы тапсырылуына нұқсан келтіретін жағдайда тікелей әсер етеді.
Егер тапсырыс беруші ұсынған материалдарды сапаны нашарлатпай пайдалану мүмкін болмаса және олар ақылға қонымды мерзімде ауыстырылмаса, мердігер шарттан бас тарта алады. Бұл ретте ол орындалған жұмыс көлеміне сәйкес ақыны толық төлеуді және қалған залалды өтеуді талап етеді. Сондай-ақ мердігер өз кәсіптік қызмет саласына кірмейтін немесе өзіне тәуелсіз себептер бойынша орындау мүмкін емес қосымша жұмыстарды атқарудан бас тартуға хақылы.
Мердігердің құрылыс сапасы мен бақылауға қатысты міндеттері
Кодекс талаптары бойынша мердігер барлық құрылыс-монтаждау жұмыстарын тек бекітілген жобалау-сметалық құжаттамаға сәйкес атқаруы тиіс. Өндірістік бақылауды тиісті деңгейде жүргізу — мердігердің негізгі жауапкершілігі.
Бұл міндеттер мынадай бағыттарды қамтиды:
- Кіру, операциялық, аралық, қабылдау, зертханалық және геодезиялық бақылау түрлерін тұрақты түрде өз бетінше ұйымдастыру;
- Атқарушылық және техникалық құжаттаманы дер кезінде, қатаң тәртіппен жүргізу;
- Анықталған құрылыс ақаулары мен шалағайлықтарын уақтылы жою;
- Техникалық қадағалау, авторлық сүйемелдеу және жобаны басқару қызметін жүзеге асыратын мамандардың нысанға кедергісіз кіруін қамтамасыз ету;
- Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы және қадағалауы органдарының сұрауы бойынша зертханалық сынақтар жүргізу, құжаттарды танысуға ұсыну және олардың нұсқамаларын мүлтіксіз орындау.
Құрылыс барысында мемлекеттік қадағалау органдарының заңды тексеру жұмыстарына кедергі келтіруге немесе олардың қызметіне араласуға тыйым салынады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі