Жылжымайтын мүлікке құқықты немесе оған салынатын ауыртпалықты мемлекеттік тіркеу рәсімін белгілі бір жағдайларда меншік иесінің өтініші бойынша уақытша тоқтатуға болады. Бұл тетік көбіне мәміле кезіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету немесе мүлікке байланысты құжаттар жоғалғанда заңсыз әрекеттердің алдын алу үшін қолданылады.
«Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Заңның 29-бабында құқық иесінің тіркеуші органға жүгінуіне негіз болатын нақты жағдайлар, сондай-ақ тоқтата тұрудың өзіндік мерзімдері мен салдарлары қарастырылған.
Тіркеуді уақытша тоқтатуға қандай жағдайлар негіз болады?
Өтініш иесі өзіне тиесілі жылжымайтын мүлік бойынша тіркеуді тоқтата тұруды екі түрлі мақсатта сұрай алады:
- Мәміле жасаушы тарапқа кепілдік беру: Контрагенттің тиісті құқықтары мемлекеттік тізілімде бекітілгенше, аталған мүлікке өзге тұлғалардың құқықтары немесе тараптардың бірінің еркі бойынша жаңа ауыртпалықтар пайда болмауына кепілдік беру қажет болғанда.
- Құқықтан еріксіз айырылып қалу қаупі: Құқық иесі мүліктің құқық белгілейтін құжатын жоғалтқанда немесе заңда көрсетілген мәжбүрлеп тоқтату жағдайларын қоспағанда, мүлікке құқығынан өз еркінсіз айырылудың негізсіз тәуекелдері туындағанда.
Контрагент мүддесі үшін тоқтату: 15 күндік шектеу және басымдық
Егер тіркеуді тоқтату туралы өтініш мәміледегі екінші тараптың (контрагенттің) құқығын қорғау үшін берілсе, құқықтарды немесе ауыртпалықтарды тіркеу өтініш түскен сәттен бастап 15 жұмыс күнінен аспайтын мерзімге тоқтатылады.
Осы 15 жұмыс күнінің ішінде мүддесі қорғалған тұлғаның тіркеуге берген өтінішінің маңызы зор: оның өтініші аталған уақыт аралығында түскен басқа да өтініштердің алдында басымдыққа ие болады. Бұл норма бір мүлікті бірнеше адамға ұсыну немесе мәміле рәсімделіп жатқан аралықта оған қасақана басқа ауыртпалықтар енгізу әрекеттерінен қорғайды.
Құжат жоғалғанда тіркеу қашанға дейін тоқтатылады?
Егер меншік иесі құқық белгілейтін құжатын жоғалтып алып, оның салдарынан мүлікті заңсыз иеленіп кету қаупі туындаса, өтініш берудің салдары өзгеше болады. Бұл ретте құқық иесінің өз ерік білдіруі арқылы туындайтын тіркеу әрекеттері өтініштің өзі кері қайтарып алынғанға дейін уақытша тоқтатылып тұрады.
Яғни, меншік иесі уақытша тоқтату туралы өтінішін өз еркімен қайтарып алмайынша, оның атынан жасалуы мүмкін мәмілелер немесе ауыртпалықтар тіркелмейді. Бұл құжатты қайта қалпына келтіру немесе жағдайды анықтау барысында мүлікті заңсыз рәсімдеуден сақтайды.
Уақытша тоқтату қандай жағдайларға әсер етпейді?
Тіркеуші органға өтініш беру барлық әрекетті толық бұғаттайды деген сөз емес. Заң меншік иесінің еркіне байланысты емес жағдайларды бөліп көрсетеді. Тіркеуді уақытша тоқтату кезеңінде мынадай жағдайларда құқықтар мен ауыртпалықтар жалпы тәртіппен тіркеле береді:
- Тіркеуді уақытша тоқтату туралы өтініш берілгенге дейін өткізілген құжаттар бойынша;
- Сот шешімдері мен мемлекеттік органдардың актілері негізінде белгіленген жағдайларда;
- Құқық иесінің еркіне тәуелсіз өзге де негіздерде;
- Заңда көзделген хабарламалар мен заңды талаптарды тіркеу қажет болғанда.
Сонымен қатар құжат жоғалған жағдайда да тіркеуді тоқтату тек меншік иесінің ерік білдіруіне қатысты мәселелерге ғана қолданылады. Қалған барлық негіздер бойынша құжаттарды тіркеу заңда белгіленген жалпы тәртіппен жүзеге асады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі