Көппәтерлі тұрғын үйдегі пәтерді немесе коммерциялық үй-жайды сатып алған әрбір азамат сол ғимарат тұрған жердің де үлескеріне айналады. Жер заңнамасына сәйкес, көппәтерлі үйдің жер учаскесі дербес сатылатын немесе жеке тұлғаға бөлініп берілетін телім емес, ол барлық тұрғынға ортақ мүлік болып есептеледі.
Жер учаскесі кондоминиум құрамына қалай беріледі?
Астана, республикалық немесе облыстық маңызы бар қалалар мен аудандардың әкімдіктері үйдегі кондоминиум объектісін тіркеу кезінде ғимаратты орналастыру, пайдалану және күтіп-ұстау үшін қажетті жер телімін ортақ мүлік құрамына өтеусіз береді. Бұл жер учаскесі мінсіз үлес ретінде рәсімделеді әрі, заңда арнайы өзгеше көзделмесе, бөлінбейтін мүлік болып қала береді.
Бұл ереже гараж, саяжай және өзге де тұтыну кооперативтеріндегі қатысушылардың ортақ меншігіндегі жер учаскелеріне де бірдей қолданылады.
Пәтер мен басқа да үй-жай иелерінің үлесі қалай есептеледі?
Ортақ жердегі үлес дербес меншіктегі мүліктен ажыратылмайды. Яғни тұрғынға тиесілі пәтер, тұрғын емес үй-жай, орынтұрақ немесе қойма басқа адамға сатылса немесе сыйға тартылса, жердегі тиісті үлес те жаңа иесіне автоматты түрде өтеді. Жерді бөлек алып қалып, пәтерді ғана иеліктен шығару мүмкін емес.
Үлестің көлемі мынадай қағидатпен есептеледі:
- нақты бір пәтердің, тұрғын емес жайдың, автотұрақ не қойманың пайдалы алаңы анықталады;
- бұл көлем ғимараттағы барлық пәтерлер мен барлық қосымша үй-жайлардың жиынтық алаңына арақатынасы арқылы салыстырылады;
- шыққан үлесті нақты жер бетінде қоршап, бөліп алуға заң бойынша тыйым салынады (мінсіз үлес).
Барлық меншік иесі санитариялық, экологиялық, өртке қарсы және құрылыс талаптарын сақтай отырып, аумақты пайдалануға тең құқылы. Дегенмен меншік иелері жиналысының шешімімен ортақ мүліктің бір бөлігі белгіленген тәртіппен мүліктік жалдау шарты бойынша шектеулі пайдалануға берілуі мүмкін.
Тұрғын емес үй-жайларға жерді жеке алуға бола ма?
Заңда коммерциялық немесе тұрғын емес үй-жайларға қатысты арнайы ерекшелік қаралған. Үй жанындағы жер тұрғын емес үй-жай иесіне бөлек меншікке мына шарттар толық орындалғанда ғана берілуі мүмкін:
- учаске көппәтерлі үйдің контурынан тыс орналасуға тиіс;
- оны пайдалану ортақ мүліктің режиміне және құрылыс, санитариялық, өрт қауіпсіздігі нормаларына қайшы келмеуі шарт.
Егер жер телімінің белгілі бір бөлігі тек сол тұрғын емес жайға кіріп-шығу үшін немесе соның қажеттілігі үшін ғана арналса, оны күтіп-ұстауға кететін барлық шығысты осы үй-жайдың иесі өз мойнына алады.
Үшінші тұлғаларға иеліктен шығаруға тыйым
Кондоминиумға қатысушылардың ортақ меншігіндегі жер учаскесін бөгде үшінші тұлғаларға сатып жіберуге немесе өзгедей түрде иеліктен шығаруға заң жүзінде жол берілмейді. Сонымен қатар меншік иелері жер салығын заңнамада көзделген шарттарға сәйкес бірлесіп төлейді.
Үй мен аумақтың тазалығы, қауіпсіздігі мен тиісті деңгейде күтіп-ұсталуын қамтамасыз ету мақсатында тұрғындар кондоминиум объектісін басқару нысанын заң аясында дербес таңдауы қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі